Maurice Kerkhofs; een stukje historie

'Jij was vroeger lid van de toneelclub. In het jaar 2003 zijn wij van plan het zilveren bestaan van de heroprichting te gedenken. Zou jij niet een verhaaltje willen schrijven over de toneelclub van destijds?' Op deze wijze ongeveer werd ik aangesproken door de voorzitter van het huidige Crescendo en na wat praten beloofde ik aan zijn wens te voldoen. 

Het kost evenwel wat hoofdbrekens een verhaal op papier te zetten. Schriftelijke gegevens zjn nauwelijks beschikbaar, de meeste spelers van vlak na de oorlog leven niet meer en ook iemands geheugen is niet altijd een betrouwbaar baken waarop je kunt varen. Toch zal ik trachten in een stoffig hoekje van mijn hoofd een geheugenkamertje open te breken.

Direct na de bevrijding in 1944 ontwaakt de toneelclub nadat ze gedurende de oorlogsjaren op last van de bezettende macht tot non-activiteit was gedwongen. Een der grote grote spelen van kort na de oorlog was 'Herman van Hoensbroek', een historisch drama in vijf bedrijven geschreven door de Pater Montfortaan P.H. Eijckeler. In een vergadering gaf Meester Swelsen, gepensioneerd Hoofd der School, uitleg over de geschiedkundige gegevens en vervolgens werden de rollen toegewezen aan meer dan dertig personen. Zelf had ik een rolletje om samen met andere kinderen rond een zingend troubadour te dansen. De repetities hadden plaats in de huiswei van Hub Ritzen in Gekruis, Harie Moonen voerde de regie. Als jongen van veertien jaar beleefde ik alles zeer intens en groot was mijn bewondering voor de volwassenen. Ik hing aan hun lippen, zij waren mijn helden: Pit Bouwens, Hub Ritzen, Theijke Nijsten, Jeuke Eggen, Charles Frische, Harie Moonen....Het waren pure mensen. 
Het openluchttheater bij het klooster van de Paters Montfortanen Op de Bies, het hedendaagse asielcentrum, was het decor waar het drama van ridders, roofridders, drossaards, graven, hertogen, baronnen, hovelingen en lakeien op meerdere zondagen voor het voetlicht werd gebracht. Telkenmale was de publieke belangstelling zeer groot, grote drommen mensen trokken te voet naar de Bies. Ja, te voet! Men had toen immers tijd genoeg, de haast was nog niet uitgevonden. 
Een toneeluitvoering was vlak na de oorlog een belangrijke gebeurtenis in Schimmert. De sleur van alledag werd ermee doorbroken, men leefde nogal in afzondering. De grenzen van het eigen dorp werden niet zo vaak overschreden en door het toneel kwam men in een andere wereld. Over de uitvoering werd dan ook lang nagepraat, op de plenk-plaatsen en in de cafés was het opgevoerde schouwspel onderwerp van de dagelijkse gesprekken. Ik durf te beweren dat het dorpse toneel een grote sociale functie had in die tijd. Het leven van mensen werd erdoor verrijkt, hun horizon verbreed en verruimd. Tegenwoordig worden andere waarden heilig verklaard waar je soms vraagtekens bij kunt zetten.
De woorden openluchttheater en repetities in de huiswei geven aan dat 'Herman van Hoensbroek' in de zomer werd gespeeld. Echter de toneelclub was bijna alleen actief in het koude jaargetijde. Begrijpelijk, de avonden zijn dan langer en mensen krijgen meer tijd voor gezelligheidsbijeenkomsten. De driedaagse winterkermis in begin november gaf het startshot voor de opening van het toneelseizoen. Op kermiszondag speelde Crescendo voor de fanfare. Een al te zwaar stuk paste niet bij de vrolijke kermis, daarom wed een blijspel ten tonele gebracht. Dat gebeurde in de harmoniezaal aan de Hoofdstraat waar nu de Weidestraat uitmondt. De feestavond begon  met muziek van de fanfare onder leiding van Meester Stassen van Beek. De muzikanten, netjes gekleed in hun zondagse pak, op hun hoofd al een uniformpet, zetten hun beste beentje voor en de oorstrelende marsen waren een lust om naar te luisteren. Niet alleen op de kleine bühne was het dan een drukte van jewelste, ook in de kelder daaronder liep men elkaar voor de voeten. De spelers kleedden zich in hun toneelplunje en naast de eierkolen en de sjlam lieten ze zich om beurten grimeren door kapper Smeets die met een koffer vol baarden, pruiken, snorretjes, sikjes, poedertjes, smeerseltjes, watjes, kleurtjes en zalfjes met de L.T.M.-bus van Meerssen was gekomen. Als dan na de openingsmuziek met veel gebots, gestommel en gebolder de fanfarelessenaars naar de kelder waren gebracht, het transport van toneelattributen in omgekeerde richting zijn beslag had gekregen, kon het spel beginnen. Een stampvolle zaal. Een zitplaats voor de jongere jeugd op de eerste rijen kostte 75 cent, meer naar achteren was de prijs één gulden, ook voor de staan- plaatsen. Voor een plek op de tribune werd fl. 1,25 gerekend. Op een ereplaats midden in de zaal met zijn rug naar de kachel zat Pastoor Lemmens. Na het openingswoord van de fanfarevoorzitter had de parochieherder in zijn lange zwarte toog met een toespraak het geheel nog overgoten met wat geestelijke saus, dat hoorde er allemaal bij. Proeft U de sfeer?

Eindelijk het licht in de zaal ging uit en het doek open, licht uit spot aan. Een verwachtingsvolle stilte volgde, daarna gemompel en gefluister: ‘Wie is die speler met dat sikje, de man met die grijze baard, de vrouw met dat leuke hoedje op die blonde pruik? Gaandeweg werd het duidelijk, giechelend stootte men elkaar aan: ‘Dat is Sjeng van Sjo, dat is Sjoke van Sjengske en die vrouw is Lewieke van Pièrke.’ Gefingeerde namen natuurlijk. Weer stilte. Tevreden ging men er eens goed voor zitten, de zaal genoot. Het publiek was één met de spelers, er was verbondenheid en bewondering, ook trots dat het zo lekker ging.  Na het klaterend applaus aan het eind van de voorstelling stroomde de zaal luidruchtig leeg. Op straat groepten mensen samen, het gebodene werd nog eens onder het licht gehouden, het spel breed uitgemeten, het toneel nog eens herkauwd. In eendrachtige verbroedering was men het eens dat alle acteurs een grote pluim verdienden. Met een bezoek aan het drankhuis van Gil Damoiseaux tegenover de feestzaal werd de opperbeste stemming nog verhoogd. Het was immers kermis en daar hoorde een glaasje bij. Vanwege die bijzondere dag was het sluitingsuur verlengd tot 24 uur. Tijd genoeg dus.  Nogmaals, proeft U de sfeer of vindt U, geachte lezer, dat ik te langdradig ben en te veel in finesses treed. Vergeef het mij dan. Mijn oogmerk was een beeld te schetsen zoals het vroeger was. Jongeren vooral moeten weten hoe eenvoud, tevredenheid en vriendschap de boventoon voerden. Er is zo veel veranderd. Onze jachtige tijd heeft veel sociaalmaatschappelijke ontmoetingsplaatsen weggeharkt, gewoon weggepoetst. Toch moeten dorpse waarden als geloof, onderlinge hulp, saamhorigheid en verenigingsleven behouden blijven. Naast veel belangrijke organisaties en instellingen zijn verenigingen, ook de toneelclub, van grote waarde voor een dorpsgemeenschap. Zij dragen de samenleving grotendeels, nog sterker, menige samenleving bestaat vooral bij de gratie van verenigingen.  Nog is het verhaal niet af. Vermeld moet worden dat het toneelgezelschap jaar in jaar uit een druk rooster had. Telkenjare werden vijf stukken ingestudeerd, drama's blijspelen of kluchten naar gelang de vraag. Was het programma te druk, dan kwam de toneelclub van Genhout, Ulestraten of Puth een opvoering in Schimmert verzorgen in ruil waarvoor wij verplichtingen in hun eigen dorp invulden. Op 4 december was het feest van Sint Barbara, de patrones van de mijnwerkers. Dan vierden de kompels feest, ‘s morgens in de kerk, 's middags een gezellige bijeenkomst en ‘s avonds stond Crescendo op de planken. Dat was ook het geval op Tweede Kerstdag wanneer voor eigen portemonnee werd opgetreden. In januari en februari stond men klaar voor de voetbalclub en turnclub, met Halfvasten was nog plaats voor een passiespel. Ja, de wintertijd zorgde voor drukte in de Schimmertse toneelzaal al werd ook wel eens uitgeweken naar de aula van de Paters op de Bies. In de kerstvakantie kon de studentenclub ‘St. Remigius’ daar terecht met hun toneelopvoering.  Het volgeschreven draaiboek bracht veel werk aan de winkel. Toneelboekjes bestellen en doorlezen, stukken uitkiezen, rollen verdelen, aanplakbiljetten ontwerpen, die affiches op de juiste plaatsen bezorgen ook in de omliggende dorpen, wekenlang repeteren, de grimeur inlichten, bij Jef Schillings in Aalbeek toneelkleding huren, toneelattributen verzamelen en wat dies meer zij. Het werd met veel plezier gedaan in goede onderlinge samenwerking.  Inmiddels zegden oudere spelers hun liefhebberij gedag bij het klimmen van de jaren en een nieuwe generatie nam het roer over. Math Collaris, Höb Speetjens, Eugène Kerkhofs, Hub L'Ortije, Hubert Goossens, Hub Vroemen, Math Dreessen en anderen. Een gebeurtenis van  grote betekenis had plaats rond  1950, het lidmaatschap voor vrouwen werd opengesteld. Voordien bestonden, op de jonkheden na, geen gemengde gezelschappen in ons dorp. Daar rustte een taboe op, dames werden niet gedoogd in fanfare, turnclub, kerkkoor, studentenclub of toneelclub. ‘Dat stond niet’ was de algemene opvatting. Marie Coumans, Fien Wiekken, Fien Mannens, Netteke en Nieke Moonen trokken de stoute schoenen aan en zij waren de eerste vrouwen die op de planken verschenen, weldra gevolgd door Paula Speetjens, Gerd Ramakers, Annie Soons, Bep Janssen, de zusjes Geisen en de zusjes Mets. Sorry als ik namen vergeet. De komst van dames bracht meer leven in de brouwerij, was aantrekkelijk en betekende een grote vooruitgang. Nog steeds onder regie van Harie Moonen stond de vereniging op een vaste grondslag en draaide uitstekend. Echter geen enkel aspect van de samenleving, geen gewoonte, gebruik, beweging of ontwikkeling is ooit zonder tegenstroom. Ondanks de stevige fundering bleef de toneelclub niet bestaan, de oorzaken lagen buiten. Zo bracht de komst van de televisie andere interesses, weldra zaten velen aan het nieuwe toestel gekluisterd en de belangstelling voor toneel ebde langzaam weg. Een tweede oorzaak: De tentfeesten kwamen in zwang. De Schimmertse verenigingen, gewend de noodzakelijke kasgelden te verkrijgen via onder meer toneelavonden, boorden deze nieuwe inkomstenbron aan. Tentfeesten brachten meervoudige winsten door het binnenhalen van toporkesten. Even een greep. Janse Bagge, het Volendamse  BZN, The Cats, de Schintaler, het Tsjechische Moravanka, het Hongaarse Tata Miranda, de Hetzendaeler, Veronica Drive-in Show, de Wurmthaler met als klap op de vuurpijl het orkest van André Rieu. Die feesten trokken veel mensen, geen wonder dat Crescendo in zwaar weer terecht kwam. De derde grote oorzaak van dat zware weer bij de toneelclub was de oprichting van de carnavalsvereniging ‘De Taarbreuk’. Werd voorheen de Vastenavond alleen in grotere plaatsen gevierd, in de jaren vijftig werden ook in de dorpen carnavalsverenigingen ten doop gehouden, in 1956 in Schimmert. Aandachtsvelden werden verplaatst. Zittingen, disco's, carnavalsbals en prinseproclamaties zorgden voor volle zalen en verdrongen de vroegere toneelavonden. Crescendo begon te wankelen. Langzamerhand werd het licht van de toneelkaars kleiner en kleiner, ze begon te flikkeren, af en toe nog een opleving met het spelen van een eenaktertje hier en daar, nog wat geflakker, even een grote vlam en toen, en toen, en toen? Toen was het lichtje uit, het kaarsje was opgebrand. Het was uit, afgelopen, fini, basta. Een triest einde.  Was er weemoed, was er verdriet, waren er tranen, was er spijt? Och, de zeden, gewoonten en gebruiken van toen wijzigden zo vreselijk snel, dat gebeurde allemaal zo plots, je had nauwelijks tijd om het in je op te nemen. Kortweg gezegd, de tijd veranderde zeer en we leven nu in die andere tijd die ook zo veel positieve kanten heeft. Mooie herinneringen zijn er wel en die kunnen nooit worden weggewist. Eerder schreef ik dat alle aspecten in de gemeenschap een tegenstroom hebben. Ook bij het Schimmertse toneel kwam die tegenstroom, Crescendo werd heropgericht. Een rekensommetje leert dat dit gebeurde in 1978. Bij de zilveren heroprichting komen Vondels woorden uit ‘Gijsbrecht van Aemstel’ in mijn geest:  ‘Al leght de stadt verwoest, en wil daar van niet ijzen. Zij zal met grooter glans uit asch en stof verrijzen.’  

Crescendo, het moge steeds crescendo met U gaan.

 

Reserveren

Zodra de kaartverkoop voor onze nieuwe productie start, kunt u hier reserveren.

Facebook

Blijf op de hoogte van het meest recente Crescendo nieuws, volg ons op Facebook.